Peter Jansen: 'Communicatie over natuur is niet neutraal'

Banner-bewustdinsdag 13 juni 2017 09:30

Religieuze elementen spelen een rol in de communicatie over natuur. Deze hebben een verband met betekenisvolle ervaringen die mensen in de natuur kunnen opdoen. Dit is één van de uitkomsten uit het proefschrift ‘Framing Nature. Searching for (implicit) religious elements in the communication about nature’ dat Peter Jansen, senior docent aan de Christelijke Hogeschool Ede (CHE) en tevens raadslid voor de ChristenUnie a.s. woensdag 14 juni verdedigt aan de Wageningen Universiteit. Lees hieronder een uitleg over zijn onderzoek.

“Spreken over natuur zegt meer over onze verhouding tot de natuur dan over de natuur zelf. Communicatie over natuur is niet neutraal. Dat hoeft ook niet, maar mijn proefschrift is een pleidooi om er open over te zijn”, aldus Jansen.

Jansens proefschrift ‘Framing Nature’ laat zien dat in de communicatie over natuur woorden en beelden gebruikt worden die appelleren aan zinervaringen. Denk aan ‘het hervinden van jezelf’ in de natuur, ‘de stilte kunnen horen’ of ‘de leegte ervaren’. De natuur wordt neergezet als ‘de betere wereld’ ten opzichte van het dagelijkse leven. Hoewel de communicatie over natuur voornamelijk afkomstig is van natuurorganisaties, zijn deze ngo’s in zekere zin wel uitvoerders van het overheidsbeleid. Het proefschrift roept de vraag op of de overheid zich hier bewust van is en of dit vanuit veronderstelde onpartijdigheid wel wenselijk is?

Religieuze subtexten
In de ervaringen die mensen in de natuur opdoen, is een religieuze dieptedimensie te ontdekken die ertoe leidt dat er in de communicatie over natuur elementen terug te vinden zijn met een religieuze connotatie. Uit het onderzoek blijkt dat er veelal geen sprake is van een verwijzing naar een persoonlijke God, maar dat het een religieuze ervaring in de brede zin van het woord betreft. Een ervaring die mensen brengt tot voorbij dat wat men rationeel kan bevatten en waardoor ze zich aangesproken voelen. Een verwijzing naar een diepere laag die wordt aangeboord. Het je verbonden weten met iets groters dan jezelf en iets als ‘heilig’ ervaren. 

Impliciete verwachtingen
De religieuze dimensie bij natuurbezoekers komt echter nog niet zo expliciet aan de oppervlakte komt in wat zij zeggen blijkt uit de casestudy over Tiengemeten. In de casestudy zijn de ervaringen van bezoekers vergeleken met de communicatie van de beleids- en communicatie professionals. Hieruit blijkt dat er een spanning bestaat tussen wat de professionals aan de ene kant communiceren en wat bezoekers aan de andere kant ervaren. De professionals geven aan dat de publieke communicatie het gevoel zou moeten oproepen ‘daar wil ik zijn, dat is wat ik wil ervaren’. Maar de casestudy laat zien dat woorden en beelden die gebruikt worden, niet altijd overeenkomen met de ervaringen van bezoekers als ze eenmaal op de beschreven plaats zijn. Dat laat zien dat het belangrijk is om geen al te hoge verwachtingen te scheppen in de communicatie. Maar ook dat bezoekers, zij het veelal onbewust, wel op zoek zijn naar de beleving die in de communicatie worden voorgesteld.

Relevantie
Het proefschrift werpt een ander licht op het natuurbeleid. Het laat zien dat natuurontwikkeling niet alleen belangrijk is voor biodiversiteit (ecologische redenen), maar ook maatschappelijke relevantie heeft. Jansen hoopt dat zijn proefschrift de bewustwording hiervan op gang brengt. 

Tijd en locatie
De promotie van Peter Jansen vindt plaats op woensdag 14 juni, 16.00 uur.
Locatie: Wageningen Universiteit, Generaal Foulkesweg 1, Wageningen.

« Terug